Dobra osobiste

Dobra osobiste - są to wartości właściwe każdemu człowiekowi. Dobra osobiste posiada również osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 33¹ k.c., jednak ze względu na ich istotę nie będą im przysługiwać takie dobra osobiste, które są właściwe tylko osobom fizycznym np. zdrowie, życie, cześć. Przykładowy katalog dóbr osobistych zawiera art. 23 k.c. Nie jest to katalog zamknięty. Zgodnie z tym przepisem dobrami osobistymi są m.in. cześć, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, nazwisko, pseudonim, twórczość artystyczna itp.

Publiczne ujawnienie wizerunku nie zawsze uznawane jest za naruszenie prawa podmiotowego. Zgodnie bowiem z art. 81 ustawy Prawo autorskie, opublikowanie wizerunku osoby pełniącej funkcje publiczną, np. polityka w związku z pełnieniem przez nią funkcji, nie jest naruszeniem dobra osobistego. Podobnie jest w sytuacji, gdy wizerunek osoby znalazł się np. na zdjęciu krajobrazu lub publicznej imprezy. Naruszeniem dobra osobistego nie jest również rzetelna krytyka osoby. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że jeżeli negatywnej oceny dopuści się dziennikarz, ale krytyka ta, była uzasadniona interesem publicznym, to uchyla się bezprawność dziennikarza mimo nieprawdziwości jego twierdzeń, ale jednocześnie ma on obowiązek odwołać swoje słowa. Dobra osobiste podlega ochronie jeżeli zostało naruszone lub chociażby jest zagrożenie jego naruszenia, a naruszenie (zagrożenie) to ma charakter bezprawny. Należy jednak zaznaczyć, że domniemywa się bezprawność naruszenie. Pokrzywdzony może żądać zgodnie z art. 189 k.p.c. ustalenia istnienia lub nieistnienia swojego prawa, zaniechania naruszenia lub zaniechania działań, które grożą naruszeniem. Może żądać naprawienia skutków naruszenia, w sytuacji, gdy do naruszenia już doszło, np. poprzez umieszczenie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie (w prasie, telewizji). Pokrzywdzony może również domagać się zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty określonej kwoty na cel społeczny. Te ostatnie roszczenia mają charakter rozłączny, zatem pokrzywdzony może żądać albo zadośćuczynienia albo zapłaty na wskazany cel społeczny. Często preferowana jest ta druga forma, szczególnie przez osoby publiczne, ponieważ naruszenie dobra osobistego odnosi się raczej do sfery psychicznej, zatem nie zawsze zasadne byłoby żądanie zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego, któro w zasadzie nigdy nie może zrekompensować krzywdy psychicznej. W doktrynie przyjęto pogląd, że z tych dwóch ostatnich roszczeń można skorzystać, jeżeli naruszenie dobra osobistego było deliktem, a więc czynem pochodzącym od człowiek i zawinionym. Należy bowiem zauważyć, że z naruszeniem dobra osobistego mamy do czynienia, gdy działalnie jest bezprawne, nie musi być ono natomiast działaniem zawinionym. Osobom prawnym przysługuje taka sama ochrona, jednak uważa się, że niezasadne jest przyznaniem im możliwości dochodzenia wypłaty zadośćuczynienia pieniężnego.